Waar leidt een creatief stappenplan heen?

IMG_0160Overdenking bij ‘Waarom je creativiteit niet met een stappenplan kunt bereiken’ (Johannes Visser, De Correspondent, dd. 11.2.2015)

Een belangrijk en actueel stuk krijg ik te lezen, mij voorgehouden door lerares Ellen Bollen. Johannes Visser schrijft in De Correspondent van 11 februari: ‘Waarom je creativiteit niet met een stappenplan kunt bereiken’. Hij doet dit in reactie op de oproep van het Nationaal Expertisecentrum Leerplanontwikkeling (SLO): ‘Gezocht: materialen en leerlijnen over probleemoplosvaardigheden of creativiteit’, een week gelden gedaan.

Ik ben benieuwd wat er binnen is gekomen. Het geeft wellicht een beeld van het goedbedoelde en hopelijk soms rake beeld dat er bestaat over creatieve ontwikkeling binnen het onderwijs. Wat en hoe SLO er verder mee gaat dat weet ik niet, maar het is wel opvallend (of misschien wel helemaal niet) dat SLO – voor de buitenwereld, in kan niet hun burelen kijken – niet beter weet te verzinnen dan ‘laten we een leerlijn maken’, want dat is toch wat we doen? Ik zeg ook niet op voorhand dat het onverstandig is. Mits met beleid, juich ik het toe. Een goede stap voor het onderwijs om zich eindelijk eens expliciet druk te maken over het onderwerp.

Zelf spreek ik niet graag over leerlijnen (zeker niet waar het creativiteit betreft), want die doen me – net als Visser – te veel denken aan doelen en stappen daar naartoe. Ze doen denk ik geen recht aan de diversiteit en complexiteit van creativiteit in individuele leerlingen en leraren en het samenspel daarvan. Waar ik net als Visser bang voor ben, is dat middels een leerlijn de suggestie gewekt wordt dat een en ander volgens ‘de handleiding’ bereikt kan worden. En dan nog een meting aan het eind van de rit en klaar is Kees! Nee, klaar ben je!

Ik schreef hier ook al over op Vindingrijk in verband met een onderzoekrapport dat het OECD in januari 2013 publiceerde. Hierin wordt een meetinstrument voor creativiteit gepresenteerd. Het gevaar van schijnzekerheden ligt op de loer. Want hoeveel nuances het OECD ook in ‘de bijsluiter’ opneemt, wat van de pagina’s afstraalt is: we kunnen het meten! Maar de vraag blijft (naast wat is het?) wie meet het en hoe? Lees het eens door als je de tijd wilt nemen.

Mijn boodschap is: de leraar moet zelf een creatieve ontwikkeling doormaken voordat hij of zij effectief (ja, ik geloof in doelgerichte creatieve ontwikkeling) de creatieve ontwikkeling van jonge mensen kan observeren en sturen. Pas dan kun je leerlijnen en meetinstrumenten op waarde schatten en eventueel gebruiken ter ondersteuning bij het kiezen en vormgeven van interventies. En graag zonder normatieve toets met vastgelegde resultaten: wel/niet/een beetje klaar voor de 21e eeuw! Wie dat wel nastreeft zou ik willen vragen mij die normen eens te overleggen en te motiveren.

Ik noemde al een aantal keren ‘ontwikkeling’. Het is in deze verstandiger om over ‘lijnen’ te denken in termen van ‘ontwikkeling’ in plaats van ‘leren’. Ik haal ze af en toe ook door elkaar, maar dit is meer for the sake of argument: ‘creativiteit kun je leren!’. Waar de leerlijn snel associaties oproept met ‘dit doen’, ‘dat resultaat halen’ en ‘beoordelen’, wil een ontwikkelingslijn naar mijn smaak de leraar vooral helpen om de ontwikkeling van de leerling te observeren en op basis van kennis en vaardigheden m.b.t. creatieve ontwikkeling de leerling ‘food for thought te geven’ of een gefundeerd en weloverwogen ‘duwtje in de rug’. Het gaat om het proces, zoals Visser ook betoogd. Over de motivatie die daarbij (bij creatieve ontwikkeling) een rol speelt kun je ook op Vindingrijk lezen, die hangt sterk samen het behalen van ‘stappen’ (hè, daar heb je ze weer!) in de creatieve ontwikkeling.

Samen met Anouk Wissink werkte ik aan een dergelijke ontwikkelingslijn, die we gebruikt hebben om onder meer de lessencyclus ‘Het Ideeëntoestel’ te ontwikkelen en te testen. De lessenreeks van het toestel maken we beschikbaar via de website van het Ideeëntoestel, een maandelijkse nieuwsbrief vind je via Creatief Denken in Onderwijs. Naar verwachting publiceren we deze ontwikkelingslijn nog voor deze zomer. Kunnen jullie er alvast mee aan de slag.

De grote uitdaging ligt in het op passende, zinvolle wijze integreren (excuse my French) van creatieve vaardigheden in ‘de rest’ van het curriculum en daarbuiten. Daar is het de hefboom tot talentontwikkeling. Waarover ik een ander keer wel weer eens wil beginnen.

Tot slot. Ik ben vooralsnog van mening, en die baseer ik op onderzoek gedaan op tientallen universiteiten wereldwijd, dat creatieve vaardigheden gestimuleerd en ontwikkeld kunnen worden, zodat mensen, jong en oud, creatief vaardiger, flexibeler in hun denken en vindingrijker in hun dagelijks leven kunnen staan. Mijn favoriete quote in deze (‘gebarsten plaat’) komt van de Amerikaanse Onderzoekspsycholoog Raymond Nickerson, en ik sluit er – voor nu – graag mee af:

“I find the following assumptions about creativity to be plausible if not compelling: (1) Both nature
and nurture are important determinants of creative expression; (2) debate over which has the greater effect is generally not very useful; (3) essentially all people of normal intelligence have the potential to be creative to some degree; (4) few people realize anything close to their potential in this regard; (5) creative expression is generally desirable, because it usually contributes positively to the quality of life of the individual who engages in it and often enriches the lives of others as well; (6) the search for ways to enhance creativity – to help people develop more of their potential – is a reasonable quest in the absence of compelling evidence that such a search is futile; (7) the evidence, although somewhat tenuous, suggests that creativity can be enhanced; and (8) how to enhance creativity is not well understood, but there are possibilities that merit exploration.”

Inmiddels zijn we 16 jaar verder, en (nog steeds) op de goede weg, stapje voor stapje.

Referenties:

Daviddavidtwit

 

Dit bericht werd geplaatst op door .

Een gedachte over “Waar leidt een creatief stappenplan heen?

  1. Ellen

    Ik kan me niet anders dan aansluiten. In een andere reactie citeerde iemand Mulisch: Het beste is het raadsel te vergroten.
    En dat is de taak van de leerkracht; de honger naar meer, nieuw, anders, beter- kortom: creëren aan te wakkeren.
    En ja, daarvoor moet je als leerkracht eerst zelf dat Raadsel achterna..

    Reageren

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.