Creativity by proxy (1)

N.a.v. artikel Guardian 15 januari 2018

Creatief denken is het bedenken van nieuwe en nuttige dingen door combinaties te maken van dingen die al bestaan en vaak op het eerste gezicht misschien niet zoveel met elkaar te maken lijken te hebben. 9 van de 10 definities van creatief denken die je in de onderzoeksliteratuur leest, komen daarop neer. En daar houd ik mij aan. Denk aan een kam en een mes, combineer ze in gedachten, klei er even mee, en je hebt een broodsnijmachine bedacht!

Iedereen heeft zo zijn eigen – eigenaardige – manieren om creatieve ideeën te bedenken – mentaal te kleien: husselen met losse woorden, afbeeldingen combineren of min of meer onbewust gedachten en herinneringen met elkaar verbinden. Bijvoorbeeld onder de douche of tijdens een boswandeling. En opeens… pats! boem!… een goed idee!

De manier, de wijze van handelen, mag van mens tot mens verschillen, maar wat er in het ene brein of het andere plaats vindt tijdens dit denkproces verschilt niet veel van elkaar. Onderzoek van Roger Beaty (Harvard University) et al. laat zien dat er steeds weer dezelfde hersengebieden bij betrokken zijn of dat nu bij jou is of bij mij. Wel kan het zo zijn dat bij jou bepaalde van die gebieden meer actief zijn of meer met interactie met elkaar hebben dan bij mij, of andersom. Het lijkt zo mogelijk dat aan de hand van geregistreerde hersenactiviteit kan worden voorspeld of iemand meer of minder in staat is om flexibel en origineel te denken; om creatieve ideeën te krijgen. (Beaty, 2017a, 2017b; Sample, 2018)

Proefpersonen werd gevraagd om originele dingen te bedenken terwijl hun hersenen werden gescand en de activiteit van zenuwverbindingen werd geregistreerd. Bedenk het meest originele gebruik voor het voorwerp dat je zo direct even te zien krijgt, werd aan de deelnemers gevraagd. De ideeën werden door een jury beoordeeld op originaliteit.

Hoe moeilijk is het niet om originele dingen te bedenken. Waar kun je een sok allemaal wel niet voor gebruiken? Om aan je voet te doen, ja natuurlijk. Maar wat nog meer? Verder dan een vuistschoen of een ploertendoder komen we vaak niet. En dat zijn eigenlijk geen originele ideeën, maar dingen die we al eens eerder bedacht of gezien hebben. Een koffiefilter of een klein boodschappentasje is dan alweer meer origineel. Voor mij in ieder geval.

In de groep deelnemers die met de meest originele ideeën kwamen, zagen de onderzoekers telkens sterke activiteit in en actieve verbindingen tussen drie hersengebieden t.w. het default mode-netwerk, het executive control-netwerk en het salience-netwerk.

  •  Het default-netwerk is vooral actief in een toestand van rust, waarin je niet op gebeurtenissen inde buitenwereld bent gericht.
  • Het executive control-netwerk is vooral actief bij het ‘hogere orde denken’ zoals plannen, afwegingen maken en beslissingen nemen.
  • Het salience-netwerk wordt vooral geactiveerd door opvallende gebeurtenissen in de omgeving en beslist waar onze aandacht naar toe gaat. (Wikipedia, 2018).

De eerste twee, het default- en het executive control-netwerk lijken antagonist van elkaar te zijn. Als de een actief is wordt de ander gedempt. De hersenscans die tijdens het onderzoek gemaakt zijn laten zien dat de proefpersonen die als meer creatief uit de bus kwamen (meer verschillende en meer originele toepassingen voor een sok konden bedenken) beter in staat zijn om beide netwerken tegelijkertijd ‘in de lucht te houden’; cognitief jongleren.

Hoe werkt dat dan bij het krijgen van creatieve ideeën?

Het default-netwerk stelt ons in staat om ‘ongestoord’ door ons geheugen te banjeren, lukraak herinneringen op te halen en door die te combineren gedachten te vormen: we noemen het dagdromen of ‘monkey-brain’. Het activeert – zoals we in de definitie van creatief denken hierboven zijn tegengekomen – gedachten aan ‘dingen die op het eerste gezicht misschien niet zoveel met elkaar te maken lijken te hebben’.

Het executive control-netwerk wordt actief om die vreemde nieuwe gedachten eens het vuur aan de schenen te leggen: Kan ik er wat mee? Wat heb ik er voor nodig? Moeten we er meteen wat mee doen of kan het wachten? In onze definitie van creatief denken: ‘nuttige dingen’ weten te herkennen.

Het salience-netwerk lijkt hierbij te helpen door deze vreemde gedachte-combinaties samen te brengen met bestaande zaken in ons geheugen. Dingen waar ‘we mee bezig zijn’. Het maakt als het ware uit of dingen opvallen of niet.

Zo worden ‘nuttige gedachten’ als zodanig herkend en krijgen vorm. In een volgende bijdrage komen een paar creatieve denkstrategieën aan bod die dit neurale cognitieve mechanisme als het ware naspelen: “creativity by proxy”

David

Tekst

Tekst

Tekst

Sample, I. (2018) Creative thought has a pattern of its own, brain activity scans reveal. In The Guardian. Gevonden op 7 sep. 2018 op: //www.theguardian.com/science/2018/jan/15/creative-thought-has-a-pattern-of-its-own-brain-activity-scans-reveal

Beaty, R.E. et al. (2017a). Robust prediction ofindividual creative ability from brain functional connectivity. Gevonden op 7 sep. 2018 op: //www.pnas.org/content/115/5/1087

Beaty, R.E. et al. (2017b). Default and Executive Network Coupling Supports Creative Idea Production. Gevonden op 7sep. 2018 op: //www.nature.com/articles/srep10964

Wikipeadia(2018). Salience network, default mode network en executive functions. Gevonden op 7 sep. 2018 op resp.  //en.wikipedia.org/wiki/Salience_network; //en.wikipedia.org/wiki/Default_mode_network;

//en.wikipedia.org/wiki/Executive_functions.
Dit bericht werd geplaatst op door .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.