Creatief Denken is Verbinden

CDOnb3-containerschoolVerbinden, je hoort het binnen het onderwijs te pas en te onpas gebruikt worden. En daarmee is het een containerbegrip geworden. En een container, tja… je kunt er veel in kwijt. In de C.D.O. nieuwsbrief  van december 2013 wordt verbinden centraal gezet. Ik wil verbinden graag betekenis geven en concreet maken vanuit twee invalshoeken.

Ten eerste die van creatief denken – een cognitieve invalshoek – en ten tweede die van pedagogiek – wat het voor ontwikkeling kan betekenen.  Beide invalshoeken worden mooi geïllustreerd in de respectievelijke bijdragen van Joëlle Jütte (Mag ik even?) en Karin Donkers (Leren door te doen).

Verbindend denken.

Ons brein zit vol met geheugensporen, noem het de kleinste feitjes. En die geheugensporen krijgen, wanneer ze bij elkaar gebracht worden betekenis(sen). Hoe vaker dezelfde geheugensporen bij elkaar gebracht worden hoe sterker die betekenis wordt ingeprent. Er ontstaat een geheugen- of denkpatroon: de bal is rond, kasten kunnen laden hebben. Gedachten ontstaan door verbindingen te maken tussen geheugensporen, níéuwe gedachten ontstaan door verbindingen te maken die er nog niet eerder waren: en dát is nou creatief denken en ook mijn punt bij de cognitieve invalshoek.

CDOnb3-geheugenwebVeelal ontstaan nieuwe gedachten spontaan en vaak ongemerkt (Laat ik deze weg inslaan om de file te ontwijken), maar het gebeurt ook regelmatig dat je denkt: A-ha! Ik heb het! Wat een mooie vondst heb ik bedacht! (Zo kan ik bewijzen dat deze kroon niet van zuiver goud is!)  Beide voorbeelden van creativiteit, de een klein en ongemerkt, de ander groter, met indringende emotionele reactie.

Denken is het telkens weer verleggen van verbinden, daar betekenis aan geven en weer in relatie brengen met de verbindingen die er al waren; associaties maken, overeenkomsten zien, vooronderstellingen veranderen en nieuwe betekenissen geven. Dat kan spontaan, ‘onbewust’ zo je wilt, en dan lijkt creativiteit vaak op toeval of voorbehouden aan bijzondere mensen.

Maar je kunt jezelf prima ‘dwingen’ tot het maken van nieuwe verbindingen. Denk maar eens aan bal. Je ziet hem meteen voor je. Daar ligt ie op de grond, klaar om weggeschopt te worden. Vraag jezelf nu eens: Waar doet die bal me nog meer aan denken? Aan een corpsbal? Kijk daar ligt ie op zijn bed te snurken. Grappig, één simpele vraag – waar doet dit je aan denken? – en je hebt nieuwe betekenis gevonden.  Zo kun je creativiteit oproepen.

CDOnb3-gluJoëlle Jütte vertelt in het interview dat ik van haar afnam, over hoe zij studenten van het Grafisch Lyceum Utrecht wilde ‘dwingen’ om nieuwe verbindingen te maken.  Ze vroeg mij om daar bij te helpen en ik deed het simpelweg door de studenten te vragen: “Waar doet dit je allemaal aan denken?” En ik stelde nog drie andere vragen om verschillende denksporen aan elkaar te koppelen. Lees er meer over op de weblog Vindingrijk. Onderaan dit artikel vind je nog een wat uitgebreidere verwijzing naar een wetenschappelijk artikel over Creative Cognition. Ik verwees er al eerder naar in de nieuwsbrief van afgelopen juni.

Verbindend lesgeven.

Een andere kijk op verbinden is die van pedagogiek: de manier waarop je onderwijs geeft en onderwijsdoelen bereikt. Ook hier verwijs ik naar een eerder artikel op deze site (Doorkijkjes naar nieuwsgierigheid) waarin ik schrijf over Teresa Cremin, een Britse onderwijs onderzoeker die een typering geeft van de creatieve leerkracht en hoe die een leerklimaat schept waarin creativiteit tot zijn recht komt. Dat leerklimaat wordt onder meer gekenmerkt door verbindingen maken. En dat betekent onder meer: relevant en betekenisvol voor leerling én leerkracht (uit het leven gegrepen), dat verschillende onderwerpen (die heel vaak afzonderlijk worden aangeboden: rekenen, topografie etc.) samen worden gebracht en dat samenwerken een belangrijke component van de activiteiten is (in balans met individuele (denk- en doe-) activiteiten).

CDOnb3-zwembadexperimentKarin Donkers geeft in haar bijdrage Leren door te doen een mooi voorbeeld uit haar eigen praktijk van verbindend leren. We lezen hoe leerlingen van OBS De Cocon – waar Karin schoolleider is – rond een thema als sport of zwembad een hele wereld verkennen en vormgeven in plaats van oppervlakkig en fragmentarisch naar deze onderwerpen te kijken. De Cocon is een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs, het begrip betekenis (dat je kunt lezen als verbinding) staat hier hoog in het vaandel.

CDOnb3-spiraaltrapVerbindend denken en doen.

Creatief denken is een onontbeerlijk stuk gereedschap bij het vormgeven van een leerklimaat waar creatief denken gedijt en zich ontwikkelt.
En nu ik dat opgeschreven heb en teruglees, kan ik het kort houden en concludeer: het is een wisselwerking, een spiraal die klimt, waarin het een het ander steeds weer versterkt.

Verbindend denken – bron & verdieping

Over cognitieve processen die een rol spelen bij verbeelding en het doorbreken van patronen: Ward, T.B. en Kolomyts, Y. (2010) – Cognition and creativity. In Kaufman, J.C. en Sternberg, R.J. The Cambridge handbook of creativity. New York: Cambridge University Press.

CDOnb3-Cambrigdehandbook“Creativity is a multifaceted phenomenon requiring a multitude of approaches to understand it. As the chapters in this volume attest, there are individual, situational, social, and cultural factors that work together to determine the likelihood and the magnitude of a creative outcome. This chapter focuses on a particular ingredient in the creative mix, namely, the thought processes that individuals bring to bear on the problems they confront. More particularly, it focuses on the creative cognition approach, which views creativity through the lens of cognitive science (see, e.g., Finke, Ward, & Smith, 1992; Ward, Smith, & Finke, 1999). Creative cognition is concerned with explicating how fundamental cognitive processes, available to virtually all humans, operate on stored knowledge to yield ideas that are novel and appropriate to a task at hand.
Cognitive processes and knowledge are, one way or another, addressed in most approaches to understanding creativity, including a variety of confluence models (e.g., Amabile, 1983a, 1983b; Csikszentmihalyi, 1999; Lubart & Sternberg, 1995). Amabile’s approach includes both domain general and domain specific knowledge and skills in addition to a balance between intrinsic and extrinsic motivation (Amabile, 1983a, 1983b; Collins & Amabile, 1999). Csikszentmihalyi’s systems model includes the individual, domain, and field, and notes that individuals use acquired domain knowledge along with cognitive abilities to make advances to domains, with the worth of those contributions judged by the gatekeepers of the domain or field (Csikszentmihalyi, 1999). The investment model notes that intellectual abilities, knowledge, and thinking styles combine with other components to produce creative outcomes (Lubart & Sternberg, 1995).”

Verbindend lesgeven – bron & verdieping

Prof Teresa Cremin over ‘de creatieve leerkracht’ in: Cremin, T. (2009). Creative teachers and creative teaching. In Wilson. A., Creativity in primary education. Exeter: Learning Matters.

CDOnb3-teresacremin“Creative teachers seek to avoid the limiting nature of subject boundaries, and make frequent references to other subjects and to the world beyond the school gate. They provide time to revisit prior knowledge, make links and offer multiple opportunities for children to work collaboratively in order to widen their perspectives. Such teachers encourage children to link their learning between subjects and within subjects and often prompt connections with the children’s lives outside school. This appears to increase the relevance of the curriculum to the learners. As one teacher observed ‘If they can’t connect to what we’re learning – can’t make it personal – or relate it to what they know already, then they’ll never retain it’.”

Beeldbronnen: The Vissershok Container Classroom – homedit.com; teresa cremin – stealtheducation.com;

 

Dit bericht werd geplaatst op door .

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.